कैलालीको गोदावरी नगरपालिका–१० मा जन्मिएका वीरेन्द्र साकी विष्ट स्थानीय समाजमा सक्रिय, खेलकुदप्रेमी र जनसरोकारका विषयमा निरन्तर आवाज उठाउँदै आएका युवा हुन्। २०५१ साल भदौ २० गते बुबा चक्र र आमा गौरी देवीका ज्येष्ठ सन्तानका रूपमा जन्मिएका विष्टले आफ्नो जीवनयात्रालाई व्यक्तिगत सफलताभन्दा पनि समाज र समुदायसँग जोडेर अघि बढाउने प्रयास गर्दै आएका छन्।
सानैदेखि आफ्नै गाउँ–ठाउँको अवस्था, स्थानीय समस्या र समुदायका आवश्यकतालाई नजिकबाट बुझ्दै आएका विष्ट अहिले गोदावरी–१० का सक्रिय समाजसेवी युवाका रूपमा परिचित छन्। स्थानीय विकास, जनप्रतिनिधिको जवाफदेहिता, सार्वजनिक सरोकार तथा समुदायका समस्याका विषयमा उनी स्थानीयवासीसँगै रहेर आवाज उठाउने, सम्बन्धित निकायसमक्ष सुझाव प्रस्तुत गर्ने र समाधानका लागि पहल गर्ने काममा सक्रिय छन्।
उनका लागि समाजसेवा कुनै पद वा प्रचारको माध्यम मात्र होइन, आफ्नो समुदायप्रतिको जिम्मेवारी हो। गाउँमा देखिएका समस्या समाधानका लागि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्ने, युवाहरूलाई सकारात्मक गतिविधिमा जोड्ने र समुदायमा आवश्यक सहकार्यको वातावरण निर्माण गर्ने उनको निरन्तर प्रयास रहँदै आएको छ।
विष्टको अर्को बलियो पहिचान हो—खेलकुदप्रतिको उनको गहिरो लगाव। खमौरा तेक्वान्दो डोजाङ, युवा क्लब तथा स्थानीय फुटबल र भलिबल गतिविधिसँग जोडिँदै उनले युवाहरूलाई खेलकुदमार्फत अनुशासन, आत्मविश्वास र नेतृत्व विकासतर्फ अघि बढाउने प्रयास गरिरहेका छन्।
उनको सपना आफ्नै गाउँका खेलाडीले स्थानीय मैदानमा मात्र सीमित हुन नपरोस् भन्ने हो। प्रतिभा भएका युवाले अवसर र उचित प्रोत्साहन पाए राष्ट्रियस्तरसम्म पुग्न सक्छन् भन्ने विश्वास राख्ने विष्ट स्थानीय खेलाडीलाई अवसर दिलाउने र उनीहरूको प्रतिभा उजागर गर्ने अभियानमा निरन्तर सक्रिय छन्। खमौराको नाम खेलकुदको माध्यमबाट राष्ट्रियस्तरसम्म पुर्‍याउने सपना उनले बोकेका छन्।
युवा क्लबको अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हाल्दै उनले सामाजिक कामसँगै स्थानीय कला, संस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा समेत आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। युवाको ऊर्जा सही दिशामा प्रयोग गर्न सके समाज परिवर्तनको महत्वपूर्ण शक्ति बन्न सक्छ भन्ने उनको सोच छ। त्यसैले उनी युवालाई केवल मनोरञ्जनमा सीमित नराखी सामाजिक उत्तरदायित्व, खेलकुद, संस्कृति र सामुदायिक विकाससँग जोड्न चाहन्छन्।
वीरेन्द्रको जीवनको विशेषता नै यही हो—उनी समस्या देखेर पन्छिनेभन्दा समाधानका लागि आवाज उठाउन रुचाउँछन्। जनप्रतिनिधिलाई प्रश्न गर्ने मात्र होइन, आवश्यक सुझाव दिने र समुदायको पक्षबाट सहकार्य गर्ने उनको शैलीले उनलाई स्थानीय युवामाझ फरक पहिचान दिएको छ।
आफ्नो जन्मभूमि, समुदाय र युवाप्रतिको जिम्मेवारीलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढिरहेका विष्टका लागि यात्रा अझै लामो छ। व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा समुदायको विकास, युवाको भविष्य र खमौराको पहिचानलाई माथि उठाउने लक्ष्य उनको प्राथमिकतामा छ।
संघर्ष, सक्रियता र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई जीवनको आधार बनाएका वीरेन्द्र साकी विष्टको यात्रा एउटा सन्देश हो—परिवर्तनका लागि ठूलो पद आवश्यक पर्दैन, आफ्नो ठाउँप्रतिको जिम्मेवारीबोध र केही गर्ने दृढ इच्छाशक्ति भए पुग्छ। यही सोचका साथ उनी आफ्नो गाउँको आवाज बन्दै, युवाको प्रेरणा बन्दै र खेलकुदको माध्यमबाट खमौराको पहिचानलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने यात्रामा अघि बढिरहेका छन्।

कैलाली-सुदूरपश्चिम प्रदेशको स्थायी राजधानी निर्माणसहित विभिन्न माग राख्दै नेकपा एमाले कैलाली क्षेत्र नम्बर ४ समन्वय कमिटिले नवगठित प्रदेश सरकारलाई ज्ञापनपत्र बुझाएको छ।

समन्वय कमिटिका संयोजक गणेश जिमि साउँदले मुख्यमन्त्री खगराज भट्टसहित सामाजिक विकास मन्त्री सन्तोष कुमारी शर्मा (थापा), आर्थिक मामिला मन्त्री चक्रबहादुर मल्ल र कृषि मन्त्री दमनबहादुर भण्डारीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएका हुन्।

ज्ञापनपत्रमा प्रदेशसभाको २०७५ असोज १२ गतेको बैठकबाट दुई तिहाइभन्दा बढी बहुमतले कैलालीको गोदावरी नगरपालिका–२ र ४ स्थित तेघरी क्षेत्रमा प्रदेशको स्थायी राजधानी तोकिए पनि हालसम्म निर्माण प्रक्रिया अघि बढ्न नसकेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
राजधानी निर्माणका लागि आवश्यक भौतिक संरचना, जग्गा व्यवस्थापन तथा प्रशासनिक स्थानान्तरणका कामले अपेक्षित गति लिन नसकेको भन्दै ज्ञापनपत्रमा प्रदेशको घोषित राजधानी गोदावरीमै निर्माण प्रक्रिया तत्काल अघि बढाउन माग गरिएको छ।
त्यसका लागि आवश्यक बजेट विनियोजन गरी पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने, राजधानी क्षेत्रको जग्गा व्यवस्थापन तथा वातावरणीय अध्ययनका प्रक्रिया शीघ्र टुंग्याउनुपर्ने माग गरिएको छ।
त्यस्तै, चौकीडाँडा–फल्टुडे सडकलाई व्यवस्थित रूपमा निर्माण गरी पहाडी क्षेत्रसँग सहज सडक सञ्जाल विस्तार गर्नुपर्ने र धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि धार्मिक सर्किट निर्माणको अवधारणा कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्ने मागसमेत ज्ञापनपत्रमा समेटिएको छ।

ज्ञापनपत्रमा राखिएका मागप्रति मुख्यमन्त्रीसहित सम्बन्धित मन्त्रीहरूले सकारात्मक धारणा व्यक्त गरेको संयोजक साउँदले बताए। उनका अनुसार मन्त्रीहरूले आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउने तथा मागहरू कार्यान्वयनमा लैजान पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

राजधानी निर्माणसँगै सडक पूर्वाधार र धार्मिक पर्यटनको विकासलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउन सके गोदावरी क्षेत्रलाई सुदूरपश्चिमको महत्वपूर्ण प्रशासनिक, आर्थिक तथा पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।

समाजसेवा ठूलो कुरा बोल्नुमा होइन, अरूको दुःखलाई आफ्नै दुःख सम्झेर त्यसका लागि केही गर्ने साहसमा हुन्छ। यही भावनालाई व्यवहारमा उतार्दै सुदूरपश्चिमका दुर्गम बस्ती, विपन्न परिवार र पीडामा परेका नागरिकसम्म सहयोग पुर्‍याउँदै आएकी सामाजिक अभियन्ता हुन्– लक्ष्मी बोगटी कुँवर।
कैलालीको गौरीगंगा नगरपालिका–६ बाट सामाजिक अभियानमा सक्रिय बोगटी कुँवर पछिल्लो समय शिक्षा, स्वास्थ्य, विपद् राहत तथा विपन्न परिवारको सहयोगका क्षेत्रमा परिचित नाम बनेकी छन्। आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर समस्यामा परेका मानिससम्म सहयोग पुर्‍याउने उनको निरन्तर प्रयासले उनलाई सामाजिक अभियन्ताका रूपमा स्थापित गराएको छ।
उनको सामाजिक यात्राको महत्वपूर्ण पाटो हो– विपद्को समयमा पीडितको घरदैलोमा पुग्नु। जाजरकोट केन्द्रबिन्दु भएर गएको विनाशकारी भूकम्पपछि धेरै परिवार घरबारविहीन बनेका बेला बोगटी कुँवर पनि राहत तथा सहयोगका लागि कर्णाली पुगेकी थिइन्। भूकम्पको पीडा नजिकबाट नियाल्दै उनले जाजरकोट र रुकुम पश्चिमका प्रभावित समुदायसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेर सहयोग अभियानमा सक्रियता जनाइन्।
विपद् प्रभावितको सहयोगमा उनको सक्रियता त्यतिमै सीमित रहेन। डोटीका भूकम्प प्रभावित विद्यालयमा पुगेर उनले विद्यार्थीका लागि स्कुल ब्याग, कापी, कलमलगायत शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउने अभियानमा पनि भूमिका निर्वाह गरिन्। आर्थिक अभावकै कारण बालबालिकाको पढाइ प्रभावित नहोस् भन्ने उद्देश्यले गरिएको यस्तो सहयोगले उनको सामाजिक अभियानमा शिक्षालाई पनि महत्वपूर्ण प्राथमिकता दिएको देखाउँछ।
अछामको चौरपाटी गाउँपालिका–६ मा पनि उनको सामाजिक अभियान पुगेको छ। त्यहाँका ३५ जना बालबालिकालाई न्यानो कपडा तथा टोपी सहयोग गरिएको थियो। एकल महिला, विपन्न परिवार तथा आर्थिक रूपमा कमजोर बालबालिकालाई लक्षित गरेर गरिएको उक्त सहयोगले ग्रामीण क्षेत्रमा आवश्यकताका आधारमा सहयोग पुर्‍याउने उनको शैलीलाई देखाउँछ।
बाजुराका विपन्न बालबालिकाका लागि समेत बोगटी कुँवरले विभिन्न व्यक्ति तथा संस्थासँग समन्वय गर्दै सहयोग जुटाउने काम गरेकी छन्। बाजुराकी प्रतिक्षा दानिलको कठिन पारिवारिक अवस्थाबारे जानकारी पाएपछि उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत विषय उठाएकी थिइन्। त्यसपछि इशा फाउन्डेसन नेपाललगायत सहयोगीहरूसँग समन्वय गरी प्रतिक्षाका लागि अभिभावकीय सहयोगको वातावरण निर्माण गर्न पहल गरिएको थियो।
यसरी हेर्दा बोगटी कुँवरको समाजसेवा केवल आफ्नो खल्तीबाट पैसा खर्च गरेर सहयोग गर्ने अभियानमा सीमित छैन। उनी आवश्यकता पहिचान गर्ने, समस्या सार्वजनिक गर्ने, सहयोगी खोज्ने र सहयोगलाई वास्तविक पीडितसम्म पुर्‍याउने समन्वयकारी भूमिकामा समेत सक्रिय देखिन्छिन्।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत उनको सामाजिक सक्रियता देखिन्छ। क्यान्सरजस्ता गम्भीर रोगसँग संघर्ष गरिरहेका विपन्न नागरिकका लागि सहयोग जुटाउने तथा संकलित रकम हस्तान्तरण गर्ने अभियानमा समेत उनको सहभागिता रहेको समाचारहरू सार्वजनिक भएका छन्। पुनर्वासकी क्यान्सरपीडित चन्द्रा खातीका लागि संकलित सहयोग हस्तान्तरणमा पनि उनको सहभागिता देखिएको छ।
लक्ष्मी बोगटी कुँवरको सामाजिक अभियानमा महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, विपन्न परिवार तथा विपद् प्रभावित प्राथमिकतामा पर्ने गरेका छन्। आर्थिक अभावमा रहेका परिवारका लागि खाद्यान्न, बालबालिकाका लागि शैक्षिक सामग्री तथा कपडा र विपद् प्रभावितका लागि राहत जुटाउने कार्यमा उनले निरन्तर सक्रियता देखाउँदै आएकी छन्।
उनको अर्को विशेषता हो– सहयोगको दायरा फराकिलो बनाउने प्रयास। अमेरिकादेखि काठमाडौं र सुदूरपश्चिमका विभिन्न स्थानमा रहेका सहयोगी तथा शुभेच्छुकसँग समन्वय गरी उनले ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा सहयोग पुर्‍याउने वातावरण बनाएकी छन्। यसले सामाजिक सेवामा व्यक्तिगत इच्छाशक्तिसँगै सहकार्य र सामूहिक प्रयासको महत्वलाई पनि उजागर गर्छ।
सामाजिक क्षेत्रमा गरेको योगदानको कदर गर्दै उनलाई विभिन्न कार्यक्रममा सम्मानसमेत गरिएको छ। अत्तरियामा आयोजित एक कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याएका महिलामध्ये सामाजिक अभियन्ताका रूपमा लक्ष्मी बोगटी कुँवरलाई समेत सम्मान गरिएको थियो।
तर उनका लागि सम्मानभन्दा ठूलो कुरा भनेको पीडामा परेको मानिसको अनुहारमा देखिने मुस्कान हो। आफूले गरेको कामको प्रचारभन्दा आवश्यकतामा रहेका मानिससम्म सहयोग पुर्‍याउने कुरालाई प्राथमिकता दिँदै आएकी बोगटी कुँवरको अभियानले समाजसेवा गर्न ठूलो पद, संस्था वा आर्थिक हैसियत नै चाहिन्छ भन्ने सोचलाई चुनौती दिएको छ।
उनको यात्राले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ– समाज परिवर्तन सधैँ ठूलाठूला अभियानबाट मात्र सुरु हुँदैन, कहिलेकाहीँ एउटा समस्यामा आवाज उठाउने साहसबाट सुरु हुन्छ। एउटा बालबालिकालाई कापी–कलम उपलब्ध गराउनु, विपन्न परिवारलाई खाद्यान्न पुर्‍याउनु, भूकम्पपीडितको पीडा सुन्न दुर्गम ठाउँसम्म पुग्नु वा उपचारका लागि सहयोग जुटाउनु—यी साना देखिने प्रयास नै कसैको जीवनमा ठूलो आशा बन्न सक्छन्।
आज लक्ष्मी बोगटी कुँवरको पहिचान कुनै एक सहयोग वा एक अभियानमा सीमित छैन। डोटीका विद्यार्थीदेखि अछामका बालबालिका, बाजुराका विपन्न बालबालिकादेखि कर्णालीका भूकम्पपीडित र स्वास्थ्य समस्यामा परेका नागरिकसम्म पुग्ने उनको प्रयासले सामाजिक सेवाको एउटा फरक यात्रा निर्माण गरेको छ।
उनको यात्रा अझै जारी छ। आगामी दिनमा पनि दुर्गम तथा विपन्न समुदायमा पुगेर सहयोग गर्ने, बालबालिकाको शिक्षामा योगदान पुर्‍याउने र समस्यामा परेका नागरिकको आवाज बन्ने लक्ष्यसहित अघि बढिरहेकी बोगटी कुँवरको जीवन “सक्नेले सहयोग गर्नुपर्छ, सहयोग सानो वा ठूलो हुँदैन” भन्ने मान्यताको प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ।
लक्ष्मी बोगटी कुँवरको कथा केवल एक सामाजिक अभियन्ताको कथा होइन, यो अभावबीच आशा खोज्ने मानिसहरूका लागि सहारा बन्ने एउटा मानवीय यात्राको कथा हो।

अत्तरिया — सफलता सधैँ ठूलो लगानी, भव्य कार्यालय वा आकर्षक व्यवसायबाट मात्रै प्राप्त हुँदैन। कहिलेकाहीँ एउटा सानो पसल, एउटा केतली र निरन्तर मेहनतले पनि जीवन बदल्ने आधार तयार गर्छ। यसको एउटा उदाहरण हुन् कैलालीको अत्तरिया चोकमा करिब तीन दशकदेखि चिया बेच्दै आएका दिनेश चापागाईं।
करिब २८–२९ वर्षअघि अत्तरिया चोकमा सानो चिया पसलबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज ‘चापागाईं चिया पसल’को नामसँगै परिचित बनेको छ। सुरुवाती दिनमा सीमित ग्राहक र सामान्य आम्दानीबाट सुरु भएको व्यवसायलाई उनले समयसँगै मेहनत, स्वाद र आत्मीय व्यवहारले विस्तार गर्दै लगे।
उनका लागि चिया बेच्नु केवल व्यापार थिएन, परिवारको सपना पूरा गर्ने माध्यम थियो। यही व्यवसायबाट भएको आम्दानीले उनले छोराछोरीको शिक्षादेखि घर निर्माणसम्मका जिम्मेवारी पूरा गर्दै आएका छन्। दिनको करिब १५ देखि १७ सय रुपैयाँ आम्दानी हुने गरेको उनी बताउँछन्।
अहिले चापागाईं चिया पसलमा दैनिक २०० कपभन्दा बढी चिया बिक्री हुने गरेको छ। चियासँगै समौसा, टिक्की, ब्रेडलगायतका नास्ता तथा विभिन्न पेय पदार्थ उपलब्ध छन्। बिहान र साँझको समयमा यहाँ विशेष भीड लाग्ने गर्छ।
तर चापागाईं चिया पसलको पहिचान चिया र नास्तामा मात्रै सीमित छैन। अत्तरिया क्षेत्रमा धेरै चिया–नास्ताका पसल भए पनि यहाँको वातावरणले यसलाई फरक बनाएको छ। साथीभाइ, इष्टमित्र, व्यवसायी, कर्मचारीदेखि विभिन्न राजनीतिक दलका नेता तथा कार्यकर्तासम्मका लागि यो भेटघाट र संवाद गर्ने थलो बनेको छ।
राजनीतिक विचार र दल फरक भएका व्यक्तिहरू पनि एउटै ठाउँमा बसेर चियाको चुस्की लिँदै संवाद गर्ने दृश्य यहाँ सामान्यजस्तै बनेको छ। नेतादेखि कार्यकर्तासम्म, व्यवसायीदेखि सर्वसाधारणसम्म सबैलाई समान आत्मीयताका साथ स्वागत गर्ने दिनेशको व्यवहारले पनि पसलप्रतिको विश्वास बढाएको छ।
उनको व्यवसायको अर्को विशेषता हो—निरन्तरता। तीन दशकको यात्रामा समय बदलियो, बजार बदलियो, ग्राहकको रुचि बदलियो, तर दिनेशले आफ्नो मेहनत र पेशा बदल्नुपरेन। बिहानै पसल खोल्ने, चिया बनाउने, ग्राहकको सेवा गर्ने र साँझसम्म निरन्तर खटिने दिनचर्या उनको जीवनको हिस्सा बनेको छ।
आज ‘चापागाईं चिया पसल’ अत्तरियाको एउटा परिचित नाम बनेको छ। तर यो नामको पछाडि कुनै ठूलो लगानीकर्ताको कथा छैन। छ त केवल एउटा सामान्य मानिसको असाधारण धैर्य, निरन्तर श्रम र परिवारप्रतिको जिम्मेवारी।
दिनेश चापागाईंको कथा त्यसैले एउटा चिया पसलको कथा मात्रै होइन। यो कथा हो—सानो सुरुवातलाई कहिल्यै सानो नठान्ने, मेहनतलाई निरन्तरता दिने र आफ्नै सीप तथा पसिनाबाट परिवारको भविष्य निर्माण गर्ने साहसको।
करिब २९ वर्षदेखि उनले मानिसलाई चिया बेचिरहेका छन्। तर बदलामा उनले केवल पैसा कमाएनन्—विश्वास कमाए, सम्बन्ध कमाए र अत्तरियामा आफ्नै पहिचान कमाए।
एक कप चियाबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज धेरैका लागि प्रेरणाको कथा बनेको छ।